Zo liet mij bijvoorbeeld deze vakantie het in maart al uitgekomen boek van Arthur Brandt maar niet los. De kunstdetective. Hij is al twee keer in DWDD geweest in verband met de oplossing van een Picasso-kunstroof (schilderij van 25 miljoen) en vooral zijn boek 'De paarden van Hitler' zorgde er voor dat ik ergens in Frankrijk middenin de week op een ochtend begon te lezen en laat in de middag het boek pas weg kon leggen toen ik die 263 bladzijden dan ook gelezen had. Pas toen ging ik te water. De in Deventer geboren en getogen Arthur Brandt is er in ieder geval terecht wereldberoemd door geworden. Hij is een lange onopvallende man zonder rijbewijs die één devies heeft: als je wordt bedreigd, weet je dat je goed zit. Een ware onverschrokken held. Een omgekeerde Robin Hood: iemand die gestolen kunst terugbezorgt bij de rechtmatige eigenaars. Het bijzondere van Brandt is vooral dat hij vaak het vertrouwen van onderwereldfiguren wint (ze praten te veel, dat is hun zwakte) en hij komt regelmatig met hen tot afspraken over teruggave van gestolen kunst. De teller van de totale waarde van mede door hem opgeloste zaken staat inmiddels op meer dan 150 miljoen euro.
Waarom was nou uitgerekend die Brandt mijn leeshoogtepunt van de laatste vakantie?Om zijn meest sensationele vondst : De paarden van Hitler. Die werden ongeveer zeventig jaar lang verloren gewaand. Aangenomen werd dat de twee drie meter hoge bronzen beelden van Josef Thorak (schreitende Pferde volgens de kunstenaar destijds), vernietigd waren tijdens de Slag om Berlijn. Het ging om de lievelingspaarden van de Führer recht onder zijn werkkamer in de tuin van de rijkskanselarij. Toen kunstdetective Brand opeens een kleurenfoto van de standbeelden kreeg aangeboden was hij er eerst van overtuigd dat het vervalsingen waren maar vanwege zijn aangeboren nieuwsgierigheid startte hij een onderzoek. Dat leidde in 2015 dus tot de ongelooflijke ontdekking die wereldnieuws werd: de paarden bleken bewaard te zijn gebleven!Nou ja, zo ineens werd die foto nou ook weer niet aangeboden. Brand moest er voor naar het Italiaanse Livorno vliegen. Naar zijn leermeester, de voormalige kunstsmokkelaar Michel van Rijn. Die dacht namelijk meteen dat die paarden nog ergens te koop waren en heimelijk te koop werden aangeboden. Hoewel de Russen ze toch echt vernield zouden hebben bij de inname van Berlijn. Het gerucht bestaat dat iets of iemand de paarden wil verkopen voor acht miljoen. Zitten nazi-organisaties achter de verkoop en wat zijn ze met dat geld van plan? Brand heeft steeds z'n jas al aan om uit te rukken. Zijn netwerk brengt hem op een ondergronds spoor dwars door Duitsland. Kleurrijke en mysterieuze figuren sturen hem in zijn opwindende boek dwars door Duitsland van het kastje naar de muur. Hun wereldje vol met nazikunst bezittende figuren is bijna ondoorgrondelijk. Soms geven ze kleine details weg die Brand kan helpen op zijn speurtocht. Onverwachte hulp van een Duitse kunstdetective , René Allonge, betekent dat Brands onderzoek kan rekenen op de medewerking van de Duitse Inlichtingendienst. Kan Brand het onderzoek met medewerking van de Duitse staat tot een goed einde brengen? Kunnen de paarden toch worden opgespoord. En er dus voorkomen kan worden dat er geen miljoenentransactie gaat plaats vinden in ondergrondse nazikringen?
Naast de beschrijving van zijn spannende speurtocht naar Hitlers paarden, kaart Brand ook een aantal historische kwesties aan. Allereerst roep hij de vraag op wat er gedaan moet worden met kunstwerken die omstreden regimes vertegenwoordigen, moeten die vernietigd of juist tentoongesteld worden?Hij vindt dat we de kunstwerken moeten bewaren. De geschiedenis is namelijk onuitwisbaar, mensen zullen Adolf Hitler over duizend jaar nog steeds kennen en als er niks tastbaars meer bestaat, dan kunnen we ook niet meer onderwijzen over hoe de kunst door regimes als propagandamiddel wordt ingezet. Tegenwoordig kunnen we toch ook de kunst bestuderen die in opdracht van geweldige Romeinse keizers is gemaakt. Waarom Hitlers paarden dan ook niet? Daarnaast trekt Brand je mee in een andere historische kwestie, namelijk de voortzetting van het neonazisme in Duitsland. Veel minder goed geïnformeerde lezers zijn verkeren wellicht nog in de veronderstelling dat er met het einde van de Tweede Wereldoorlog ook het fascisme verdween. Niets is minder waar. Op zijn speurtocht naar Hitlers paarden, komt Brand ook in aanraking met verschillende nazistische organisaties, zoals Stille Hilfe, een club die tot op de dag van vandaag geld inzamelt om oud-nazi's te helpen ontkomen aan vervolging. Brand sprak zelfs kort hun toenmalige voorzitter Gundrun Burwitz, de dochter van Heinrich Himmler, die tot haar overlijden in 2018achter haar vaders ideeën bleef staan. Het wordt in het boek trouwens ook steeds duidelijker op weg naar de laatste bladzijden dat deze groeperingen nog steeds heel groot zijn en dat relieken van het nazisme als afgodsbeelden voor hen zijn.
De paarden van Hitler gaan ook deze historische vraagstukken dus niet uit de weg en daarom breekt bijvoorbeeld historica Jasmijn Groot van de Amsterdamse Universiteit ook een speciale lans voor dit boek, dat zij uiterst informatief, tot nadenken stemmend en actueel vindt. Zij schrijft: Bovendien is het een spannend detectiveverhaal vol schimmige achtervolgingen, nachtelijke verzoeken om in auto's te stappen en dubbelzinnige gesprekken te voeren, onder het genot van grote pullen Duits bier in cafés die worden bevolkt door neo-nazis. Opmerkelijke verhalen met een flinke dosis spanning. Einde Citaat. En dat zegt deze wetenschapster volkomen terecht. Arthur Brand is de Indiana Jones van de kunsten die een boek heeft geschreven met een hoog waarheidsgehalte dat klinkt als een verhaal van John le Carré. Voor nog geen 20 euro uitgeverij de Boekerij. Boekenverslinders, waar wachten jullie nog op?
Gertom de Beer 2019
Geen opmerkingen:
Een reactie posten